Ιστορία

 

rets2Πόρος, το νησί που ανθούσε το επάγγελμα του ρετσινά. Οι ρετσινά
δες στον Πόρο ήταν πολλοί, αφού το νησί είναι κατάφυτο από πεύκα. Οι περισσότεροι ήταν Αγκιστριώτες, φερμένοι στον Πόρο τις δεκαετίες του 1910 και 1920. Σιγά-σιγά  οι ρετσινάδες αυτοί εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο νησί και πολλοί αγόρασαν δικά τους πευκοδάση, να μη δίνουν χαράτσι στους ιδιοκτήτες. Τα πεύκα στον Πόρο είναι ξέχωρα φυτρωμένα, ανάκατα, φτάνουν από ψηλά στα βουνά μέχρι την  άκρη  της θάλασσας, μέσα από πλαγιές απότομες, λαγκάδια, ρεματιές και τόπους δύσβατους και κακοτράχαλους. Έτσι η δουλειά του ρετσινά ήταν δύσκολη, επίμονη, σκληρή και οι απολαβές λίγες. ‘Όμως οι ρετσινάδες  ήταν άνθρωποι σκληραγωγημένοι, δουλευταράδες, ανίκητοι στο πάλεμα με τη φύση και τις κακουχίες. Ξεκινούσαν από το σπίτι τους πριν το χάραμα, για να προλάβουν να φτάσουν στον τόπο της δουλείας τους πριν το πρώτο φως της μέρας, και έτρεχαν από το χάραμα μέχρι αργά το μούρτζωμα σε δύσβατες περιοχές και κακοτράχαλα μονοπάτια, πελεκώντας τα πεύκα, για να βγάλουν το ρετσίνι. Έπαιρναν μαζί τους μόνο μισό καρβέλι ψωμί, ελιές  και το πολύ καμιά ντομάτα ή ρέγκα, που την έλεγαν «πέρδικα». Και όμως αυτό το αποκαλούσαν «αποκριάτικο γλέντι».!!!

 

retsinades_1Η δουλειά του ρετσινά άρχιζε στα μέσα  περίπου του Απρίλη και τέλειωνε στα τέλη Οκτώβρη. Ο ρετσινάς πελεκούσε το πεύκο με ένα σκεπάρνι ειδικό για πεύκα, που η μούρη του είχε πλάτος πέντε ως οκτώ εκατοστά κι έκοβε σαν ξυράφι. Το σκεπάρνι έπρεπε  να κόβει πολύ, γι’ αυτό κάθε δύο ώρες περίπου ο ρετσινάς τ’ ακόνιζε με το λαδάκονο που είχε πάντα μαζί του. Το πελέκημα, «χτύπημα» όπως το ‘λεγαν οι ρετσινάδες, γινόταν στο κάτω μέρος του κορμού του πεύκου, κάνοντας μια κάθετη αποφλοίωση που είχε πλάτος έξι με οκτώ εκατοστά. Το «χτύπημα» του πεύκου ήθελε τέχνη περισσή, αφού έπρεπε να βγει φλούδα λεπτή, σαν χαρτί, να μη πληγωθεί σε βάθος το πεύκο. Στη βάση της κοπής ο Ρετσινάς σφήνωνε καλά ένα σιδερένιο, μικρό, τριγωνικό κύπελλο, τη «γκράβα», όπου εκεί μέσα έσταζε το ρετσίνι του πεύκου σαν δάκρυ. Η «γκράβα» μπορούσε να χωρέσει μισή περίπου οκά ρετσίνι. Την επόμενη  χρονιά πελεκούσαν το πεύκο, ξεκινώντας από την κορυφή της παλιάς τομής προς τα πάνω. Η φροντίδα του ρετσινά ήταν να πάρει το ρετσίνι του πεύκου, χωρίς όμως να του δημιουργήσει τομές που θα ‘ταν πληγές θανάσιμες για το δέντρο.

retsinades_2Κάθε 15 με 20 μέρες μάζευε το ρετσίνι από τις γκράβες και το έβαζε στο «σκουμπάφι», ένα ντενεκέ που έπαιρνε είκοσι οκάδες περίπου ρε
τσίνι  και που στη μία πλευρά είχε ένα  λουρί ή διπλό σχοινί, για να μπορεί να το μεταφέρει από το ένα πεύκο στο άλλο. Για να βγάλει το ρετσίνι από τη «γκράβα» και να το βάλει στο «σκουμπάφι», χρησιμοποιούσε ένα μεγάλο ίσιο κουτάλι με ξύλινη λαβή. Μόλις το σκουμπάφι γέμιζε με ρετσίνι, ο Ρετσινάς το άδειαζε σε μια μεγάλη γούβα, στεγανοποιημένη, που την έλεγαν «σπιθάρι» ή και «γούβα». Αυτή χωρούσε μέχρι και τρεις χιλιάδες οκάδες ρετσίνι. Από κει, στο τέλος  της  χρονιάς, το ρετσίνι   μεταφερόταν  με ζώα,  στις  κοντινές παραλίες, όπου φόρτωναν τα εμποροκάϊκα  για να το μεταφέρουν στα εργοστάσια επεξεργασίας ρητίνης της Ελευσίνας, της Χαλκίδας και του Λαυρίου, όπου έβγαζαν το κολοφώνιο, πρώτη ύλη για πολλές κατασκευές, πριν βγει το νάιλον από τα κατάλοιπα του πετρελαίου. Από την επεξεργασία του ρετσινιού έβγαινε εκτός από το κολοφώνιο και κατράμι και πίσσα, που παλιά χρησιμοποιούσαν στο καλαφάτισμα και το παλάμισμα των καϊκιών. Ρετσίνι ακόμη έβαζαν στο μούστο για να γίνει η ρετσίνα, που οι παλιοί Ποριώτες έπιναν όπως το φίδι πίνει το γάλα..!!!!

rets1Το πιτίκι, δηλαδή τη φλούδα του πεύκου, την έβραζαν σε μεγάλα μαυροκάζανα κι έβαφαν τα δίχτυα τους οι ψαράδες για να γίνονται ανθεκτικότερα. Το απαύγασμα του ρετσινιού, που το ‘λεγαν «τρεμεντίνα», το χρησιμοποιούσαν οι παλιοί Ποριώτες, σαν κατάπλασμα, για να κάνουν καλά τους ρευματισμούς και τ’ αρθριτικά. Τέλος με τα μεγάλα κομμάτια των κορμών των πεύκων, που τα ‘λεγαν «κουτούκια», λειτουργούσαν μέχρι και τη δεκαετία του 60, οι φούρνοι  και  τα  λιοτρίβια της  περιοχής.

Η παραγωγή ρετσινιού στο νησί ξεπερνούσε τους 500 τόνους το χρόνο. Πάνε πολλά χρόνια  τώρα που το επάγγελμα του ρετσινά, όπως και άλλα πολλά επαγγέλματα, έχει εγκαταλειφθεί, αφού τα πλαστικά προϊόντα που κατασκεύαζαν με το κολοφώνιο, αντικαταστάθηκαν  από  τα παράγωγα του πετρελαίου και οι πετονιές των ψαράδων κατασκευάζονται τώρα από νάιλον, που δεν χρειάζονται βάψιμο με το πιτίκι του πεύκου. Έτσι τα πεύκα βρήκαν και αυτά πια την ησυχία τους από τους ρετσινάδες του  Πόρου…..